११ जेठ २०७९, बुधबार - May 25, 2022 Wednesday
चिन्तन

‘नो भोट’ को व्यवस्था राख्ने कि दलहरू सुध्रने ?

परम्परागत राजनीतिक दलका विरुद्ध स्वतन्त्र उम्मेदवारले जसरी भोट प्राप्त गरेका छन्, त्यसलाई सबै राजनीतिक दलहरूले गम्भीरतासाथ लिनुपर्छ । राजनीतिक दलका क्रियाकलाप, उनीहरूका निर्णयलाई जनता वैधता दिन बाध्य छैनन् भन्ने स्पष्ट पार्न नै जनताले बालेनलाई मत दिएका हुन् । तिमीहरूले आफ्नो पार्टीमा निर्णय गर्न सक्छौ होला, तिमीहरूले आफ्नो परिवारमा निर्णय गर्न सक्छौ होला, तिम्रो गुटमा, कटेरीमा निर्णय गर्न सक्छौ होला तर त्यसको फैसला सुनाउने बेला हामी तिम्रो निर्णयलाई वैध बनाइदिन बाध्य छैनौँ भन्ने यो धेरै ठूलो सन्देश हो ।

बालेनः बेथितिको अभिव्यक्ति

पार्टीहरूले आफू खुसी खल्तीबाट सुटुक्क निकालेर उम्मेदवार दिँदैमा मतदातालाई त्यो मन्जुर छैन । अघिल्लो चुनावमै देखिएको संकेतलाई यस पटकसमेत दलहरूले नमान्दा देखिएको परिणाम हो यो । त्यसैले मतदाता झनै आक्रोशित भए । बालेनले जितेपछि मात्र अरुले हारे भन्ने अवस्था रहेन । यसबाट ठूला पार्टीहरूले सिक्नु पर्नेछ । अहिले सामान्य पहिरो आएको हो, दलहरू सिक्न तयार नहुने हो भने भविष्यमा कुनै पनि बेला गम्भीर पहिरो जान सक्छ ।

चेतलुङ चुनाव–चर्चा : ७ (सिन्धुलीमाढी )

स्थानीय निर्वाचन २०७९ को मतदान सकिएर मतगणना जारी छ । चुनाव प्रचारको रापतापको बीचमा वैशाख २० देखि २८ गतेसम्म हामी चेतलुङ चुनाव-चर्चाको यात्रामा थियौं । त्यही क्रममा विभिन्‍न गाउँ सहरमा गरिएको चुनावी छलफलको छैठौँ एपिसोड हामीले प्रकाशित गरिसकेका छौं । सिन्धुलीमाढीमा वैशाख २१ गते गरिएको छलफललाई यो सातौँ एपिसोडमा पस्केका छौं । चुनावको नतिजा जस्तो आए पनि चेतलुङ चुनाव-चर्चामा उपलब्ध ज्ञानले नयाँ जनप्रतिनिधिहरुलाई समेत मार्गनिर्देश गर्ने अपेक्षा गर्न सकिन्छ ।

विकल्पविहीन यो चुनाव आखिर कस्तो चुनाव ?

विकल्पहीन अवस्थामा जनता सर्कसमा देखाइने चिड, इट, तासजस्तै एउटा नेता रोज्‍न बाध्य छन् । त्यसैले यहाँ कोही जितेर धेरै उत्साहित हुनुपर्ने र कोही हारेर धेरै दुःखी हुनुपर्ने अवस्था छैन । मनमनै सोच्‍नुस् त हामीले ल्याएको संघीयता, गणतन्त्र, समावेशिताले जनताको दैनन्दिन पहलुलाई सम्बोधन गर्नु पर्दैन ? हामीले ल्याएको गणतन्त्र, समावेशीता, संघीयताको हाम्रो आफ्नो व्याख्या चाहिँदैन ?

हामीलाई प्रतिरोधको एसियाव्यापी मञ्च चाहिएको छः शाहिदुल आलम

सरकारसँग ‘मनी एन्ड मसल’ छ र त्यो नै उसको शक्ति हो तर हामीसँग रचनात्मकता छ । बौद्धिकता छ । यसअर्थ वास्तवमै हामी शक्तिशाली छौँ । उनीहरू रचनात्मकता र बौद्धिकताको सामना गर्नै सक्दैनन् । उनीहरू मुढेबलको भाषा बुझ्छन । उनीहरू मानिसलाई कसरी खरिद गर्ने भन्ने जान्दछन । हामीसँग भएका सीपको सामना गर्ने क्षमता उनीहरूमा हुँदैन । मेरो विचारमा यही सामर्थ्य उनीहरू विरुद्ध हाम्रो प्रतिरोधी संयन्त्र बन्न पुग्छ ।

के हो सर्वहारा वर्ग ? कहाँ छ मजदुर आन्दोलन ?

अन्तर्राष्ट्रिय श्रमिक दिवस- २०२२ को सन्दर्भमा नेकपा (माओवादी केन्द्र)का केन्द्रिय सदस्य, आदिवासी जनजाति महासंघका संस्थापक महासचिव तथा अभियन्ता सुरेश आलेमगरका विचार यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ ।

मोबाइल अर्थात् खल्तीमा बोकिएको आधुनिक जासुस

आजको युगको सबैभन्दा ठूलो व्यवसाय भनेकै डेटाको हो । यसमा सबैको चासो छ । फोनमा हामीले जुन एप्स प्रयोग गर्छौँ, त्यसका माध्यमबाट विभिन्न कम्पनीहरूले सूचना संकलन गरिरहेका हुन्छन् र त्यसको प्रयोग विज्ञापनका लागि गरिन्छ । त्यसैले बजारको दृष्टिकोणमा प्रत्येक फोन नम्बर एउटा उपभोक्ता हुन् र उपभोक्ताको रुचि केमा छ भन्ने डेटाको निकै ठूलाे माग छ ।’

भारतमा कृत्रिम बौद्धिकता : सम्भावना कति ?

अहिले भारत प्रविधिमा लगानी गर्नका लागि केही हदसम्म आर्थिक अभावका कारण पछि परेको देखिन्छ । यस्तो समस्याका बाबजुद अनुसन्धानको क्षेत्रमा ऊ चीन र अमेरिकाको स्तरमा पुगी नै सकेको छ । तर, उद्यमका क्षेत्रमा हुनुपर्ने आर्थिक लगानी उत्तरी छिमेकी मुलुक चीनको तुलनामा साह्रै न्यून छ । जसरी चीनमा समाजको तल्लो तहदेखि नै यो क्षेत्रमा क्रान्ति भइरहेको छ, भारत र विशेषगरी दक्षिण एसियामा त्यो अवस्था देखिँदैन ।

नयाँ क्षितिज खोज्‍न हाम्रै दृष्टि चाहिएको छ

जब-जब कुनै आन्दोलनले विभेदकारी संरचनालाई भित्रसम्म हल्लाउँछ, त्यसपछि त्यो असफल किन हुन्छ भन्‍ने प्रश्‍नमा हामी घोत्लिनु पर्नेछ । विगतदेखि वर्तमानसम्म यस्ता प्रयासहरू नभएका होइनन् तर ती पर्याप्त छैनन् भन्‍न सकिन्छ । कुनै प्रयास सफल नहुँदैमा त्यो त्याज्य प्रयोग हो भन्‍न त मिलेन, तर समीक्षा जरुरी छ ।

कोरोनाकालीन राज्यको ऐनामा डोल्पोपाको अनुहार

जात र जातिको असमान सम्बन्धका कारण सहरमा बहुआयामिक समस्याले जन्म लिन्छ भन्‍ने निष्कर्ष सोनामले भोगेका भोगाइबाट थाहा हुन्छ । साथै, पुँजीवादी संरचनाले आदिवासी जनजाति महिलामध्ये खासगरी हिमाली समुदायका महिलालाई कसरी बहिष्‍करणमा पारेर शोषण गर्दोरहेछ भन्‍ने यसले थप उजागर गर्छ । यसबाट के बुझ्‍न सकिन्छ भने ब्राह्मणवादी राज्यसत्ताले कोरोनाकालमा हिमाली महिला र उनीहरूको स्वास्थ्यमा थप हिंसा थोपरेको छ । सरसर्ती हेर्दा कोरोनाकालमा विगतको तुलनामा सामाजिक, राजनीतिक तथा आर्थिक खाडलहरू झनै बढेको देखिन्छ ।

रुसमा कृत्रिम बौद्धिकताःचुनौती कति ?

यसरी विश्‍व शक्तिशाली देशहरूको नीतिको केन्द्रमा एआई पर्नुको कारण बुझ्न विश्‍वको आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्सका प्रमुख वक्ताहरूमध्ये एन्ड्रयु एनजीको भनाइ ख्याल गर्नुपर्ने हुन्छ । उनको भनाइ अत्यन्तै तर्कसंगत रहँदै आएको छ । उनी एआईलाई थोमस एडिसनको बिजुली आविष्कारसँग दाज्‍ने गर्छन् । बिजुलीको आविष्कारपछि संसारमा तीव्र परिवर्तन र विकास भएको थियो । यसले उद्योग क्षेत्रलाई एक सय वर्षअघि पुर्‍याएको थियो । उनका अनुसार एआईले त्यही इतिहास दोहोर्‍याउनेछ ।

भारत नरसंहारतर्फ अघि बढिरहेको छः ग्रेगरी एच स्टेन्टन

आरएसएस स्थापनाकालदेखि नै घृणा फैलाउने संस्था हो र मोदी आरएसएसका सदस्य हुन् । महात्मा गान्धीका हत्यारा पनि आरएसएसकै सदस्य थिए । अहिले पनि आरएसएसका नेताहरू गान्धीका हत्यारा नाथुराम गोड्सेको स्तुति गाउँछन् । यो बडो असाधारण र उदेकलाग्दो सुनिन्छ । गोड्सेको स्तुति त लिंकनका हत्यारा जन विक्स बुथको स्तुतिगान गाएजस्तो पो सुनिन्छ ।

२१ औं शताब्दीमा समाजवादको नेपाली बाटो

नेकपा (माओवादी केन्द्र) को महाधिवेशन भर्खरै सम्पन्न भएको छ । उक्त महाधिवेशनले पारित गरेको अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ को राजनीतिक प्रतिवेदन गत हप्ता चर्चामा रह्यो । महाधिवेशनले दिएका सुझावहरू समाविष्ट एवं परिमार्जित प्रतिवेदन सार्वजनिक हुनै बाँकी छ, तैपनि उक्त दस्तावेज खुला छलफलमा गइसकेको छ । तसर्थ, यहाँ बहसका निम्ति उक्त प्रतिवेदन हुबहु प्रकाशन गरिएको छ ।

हेभीवेट दल, शुष्क विचार

नेपालका मात्रै होइन, विश्‍वव्यापी रूपमा उठेका मुद्दाहरूलाई सम्बोधन गर्नुपर्ने गहन जिम्मेवारी राजनीतिक दलको काँधमा आइसकेको छ । तर, उनीहरू वैयक्तिक या स्वार्थ समूहको तात्कालिक लाभमै सीमित देखिन्छन् । सैद्धान्तिक पक्ष देखाउने ‘दाँत’ मात्रै भएको छ ।

विश्व र गगनको वैचारिक धरातल

आफ्ना अवधारणापत्रहरू सार्वजनिक गरेर शर्मा र थापा दुवैले सकारात्मक पहल लिएका हुन् भन्‍न अप्ठ्यारो मान्‍नु पर्दैन । सभापतिका उम्मेदवारहरूले आफ्नो वैचारिक, राजनीतिक लाइन तथा एजेन्डा प्रस्तुत नै नगरी चुनाव लडिरहेको बेला आफ्ना अवधारणापत्रसहित महामन्त्रीको दाबी पेस गर्नु महत्त्वपूर्ण कुरा हो । कांग्रेसको वैचारिक स्पष्टता र सोही अनुसारको राजनीतिक व्यवहार निर्माणमा धेरै काम गर्न भने बाँकी देखिन्छ ।

गणेशमान सिंहको अदालती बयान

नेपाली कांग्रेस यतिखेर चौधौं महाधिवेशनको रस्साकस्सीमा छ । यही बेला विचारलाई थाँती राखेर नेता छान्‍ने कर्मकाण्डमा केन्द्रित भएको आलोचना कांग्रेसभित्रै र बाहिरबाट समेत भइरहेको छ । यस परिप्रेक्ष्यमा कांग्रेसका संस्थापक नेता गणेशमान सिंहको अदालती बयान एक असल अध्ययन सामग्री हुन सक्छ । एक निष्ठावान् र कर्मठ नेताको रूपमा परिचित सिंहका दृष्टिकोण र निष्ठा यस बयानमा लबालब झल्किएको छ ।

'सिङ्गो पार्टीको विश्लेषणअनुसार जबजको औचित्य सकिएको छैन'

पञ्‍चायती कालमा हुर्किएर एक्टिभिस्ट भएका नेताहरू नै मूल नेतृत्वमा रहेको बेला काम गर्दा नेतृत्वको सोचमा पनि पितृसत्तात्मक मूल्य–मान्यताले घर गरेको देखिन्छ । यसमा दुई मतै छैन । अध्यक्ष मण्डलमा दुई जना र माइन्युटमा एक जना महिला देखिनु भनेको ०३५/०३६ सालको स्थिति नै हो । त्यसबाट उकालो लाग्‍न सकेको छैन ।

जबज दस्तावेज

नेकपा (एमाले) दशौं महाधिवेशनकाे संघारमा छ । विधान महाधिवेशन (२०७८ असाेज १५-१७) मार्फत् एमालेले आफ्नो वैचारिक लाइन जबज नै हुने तय गरिसक्यो । आसन्‍न महाधिवेशनकाे नारामा पनि उसले जबजकै बाटोमा हिँड्ने उल्लेख गरेको छ । यस सन्दर्भमा पाँचौं महाधिवेशन (२०४९ माघ १४-२० ) मा तत्कालीन महासचिव मदन भण्डारीद्वारा प्रस्तुत र पारित जबज दस्तावेजलाई अध्ययन तथा छलफलका निम्ति यहाँ हुबहु प्रकाशित गरिएको छ ।

रुसी क्रान्ति र उत्पीडित राष्ट्रियताहरूको मुक्तिको प्रश्‍न

समयको अन्तरालमा सोभियत संघ टुक्रा-टुक्रा भएर विभिन्‍न जनजाति, जातिगोष्ठीबहुल छुट्टै देशहरूमा परिणत भयो । ती देशहरूमा फेरि जातिहरूका अधिकार तथा मुक्तिको प्रश्‍न उठ्न थाल्यो । सोभियत संघ विघटनको कारण खोज्दै जाँदा वर्ग राजनीति, गणतन्त्रको व्यवहार, क्रान्तिकारी अनि सुधारवादी लाइनको द्वन्द्व, अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिक चलखेलसँगै राष्ट्रियताको प्रश्‍न व्यवहारको सठीकता-बेठीकताबारे चर्चा महत्त्वपूर्ण छ । जातीय र सांस्कृतिक पहिचानको मुद्दा पेचिलो भएको आजको समयमा रुसी इतिहासको बहसबाट सिक्न सकिने धेरै कुरा छन् ।

अन्ततः एक्लो पुष्पलाल

कम्युनिस्ट पार्टी बाल्यकालदेखि नै पारस्परिक अविश्वास, व्यक्तिगत अहंकार, खेमाबन्दी तथा कटुतापूर्ण विवादका विभिन्‍न चरणहरूबाट गुज्रेको इतिहास छ । पार्टी गठन गर्दा दुई स्रोतबाट दीक्षित युवाहरू कम्युनिस्ट पार्टीमा सम्मिलित भएका थिए र पार्टीका प्रमुख व्यक्तिहरू भारतीय कम्युनिस्ट पार्टीभित्रको गुटबन्दीको अवस्थामा दुई भिन्‍न खेमाका नेताहरूको सम्पर्क र प्रभावमा थिए ।

बीपीको त्यो बयान

नेपालको राजनीतिक इतिहासमा गम्भीर महत्त्व राख्ने नेता बीपी कोइरालाका विचारको गहिरो अध्ययन आवश्यक छ । उनका पुस्तकाकार कृतिहरू साहित्यमा जति महत्त्व राख्छन्, उनका लेख, अन्तर्वार्ता, डायरीका साथै विभिन्‍न कालखण्डमा जेल पर्दा दिएका अदालती बयानले उत्तिकै राजनीतिक महत्त्व राख्छन् । यहाँ प्रस्तुत अदालतका बयानहरूमा व्यक्त कोइरालाका विचारलाई ताजा बहसका निम्ति प्रस्तुत गरेका छौँ ।

चेतलुङ
चेतलुङ